ELEKTRİK PİYASASI BAĞLANTI VE SİSTEM KULLANIMI

Günümüzde yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlanmasıyla birlikte, lisanssız elektrik üretimi Türkiye’de büyük bir ivme kazanmıştır. Türkiye’de yenilenebilir enerji yatırımlarının hız kazanmasıyla birlikte, lisanssız elektrik üretimi rejimi son yıllarda önemli mevzuat değişikliklerine konu olmuştur. Özellikle 2024 ve 2025 yıllarında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yapılan düzenlemeler, lisanssız üretim tesislerinin başvuru, devir, bağlantı ve sistem kullanım süreçlerini doğrudan etkilemiştir. Elektrik piyasasında iletim ve dağıtım sistemlerine bağlantı ile bu sistemlerin kullanımı, piyasanın serbestleşmesi sürecinin temel unsurlarından biri haline gelmiştir.

Bu makalede hukuki ve teknik boyutlar ele alınırken 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği çerçevesinde lisanssız üretim tesislerinin bağlantı süreci detaylı bir şekilde ele alınacaktır..

 I. Sistem Bağlantı Görüşü Başvurusu ve Değerlendirme Süreci

Lisanssız elektrik üretim tesislerinin dağıtım sistemine bağlanabilmesi için, ilgili dağıtım bölgesindeki dağıtım şirketinden olumlu sistem bağlantı görüşü alınması zorunludur. Bu görüş, tesisin şebekeye teknik ve işletme açısından uygunluğunu gösteren temel idari işlemdir.

Dağıtım şirketlerine yapılacak başvurularda başvuru sahibinden, yürürlükteki mevzuat ve EPDK uygulamaları çerçevesinde aşağıdaki belgeler talep edilmektedir:

1. Başvuru İçin Gerekli Belgeler:

• Tapu kaydı ve kullanım hakkını gösterir belge,
• Onaylı elektrik projesi,
• Yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi,
• Olağanüstü hal veya genel hayata etkililik kararı alınan bölgelerde ilgili idarece verilen izinler,
• Ruhsat gerektirmeyen kullanım yerleri için ilgili mercilerden alınacak izin belgesi,
• İlgili mevzuatın zorunlu kıldığı diğer teknik ve idari belgeler.

Başvuru sonrasında dağıtım şirketi, başvuruyu teknik uygunluk ve şebeke işletme güvenliği açısından değerlendirir. Bu değerlendirmede dikkate alınan teknik uygunluk unsurları şunlardır:

2. Teknik Değerlendirme Kriterleri:

• Bağlantı yapılacak noktanın kapasite ve teknik yeterliliği,
• Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümlerine uygunuk,
• Gerilim düşümü sınırları,
• Harmonik etkiler ve şebeke kalitesi,
• Elektromanyetik uyumluluk,
• Fliker seviyesi,
• Şebekeye bağlantının sistemin kalite ve işletme güvenliğine etkisi,
• Güneş ve rüzgar enerjisine dayalı tesisler bakımından daha uygun alternatif bağlantı noktalarının bulunup bulunmadığı

Bu değerlendirmeler sonucunda dağıtım şirketi olumlu veya olumsuz sistem bağlantı görüşü verir. Bu görüşü yazılı olarak başvuru sahibine bildirir. Bağlantı görüşünün geçerlilik süresi mevzuat gereği en az 90 gün olarak belirlenmektedir.

Bağlantı görüşünün olumsuz olabileceği haller, mevzuatta sınırlı sayıda düzenlenmiştir. Buna göre dağıtım şirketleri yalnızca aşağıdaki gerekçelere dayanarak olumsuz görüş verebilir:

• Şebekenin bağlantı noktasında teknik yetersizlik bulunması,

• Tesis projesinin mevzuat ve teknik standartlara uygun olmaması,

• Talep edilen bağlantının kamu hizmeti yükümlülüklerini engellemesi,

• Gerilim düşümü, harmonik ve fliker gibi kalite parametrelerinin sınır değerlerin dışında kalması,

• Tesisin sistemin elektrik kalitesini ve işletme güvenliğini olumsuz etkilemesi,

• Güneş veya rüzgâr enerjisine dayalı tesisler bakımından daha uygun alternatif bağlantı noktalarının bulunması.

Bu nedenler dışında bağlantı görüşünün olumsuz verilmesi mümkün değildir. Ayrıca, verilen olumsuz görüşlerin somut ve teknik gerekçelere dayandırılması zorunludur.

Dağıtım şirketi tarafından verilen olumlu veya olumsuz bağlantı görüşü, başvuru üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından incelenebilmektedir. EPDK tarafından olumsuz görüşün yerinde bulunmaması halinde, dağıtım şirketi başvuru sahibi ile bağlantı sürecine ilişkin işlemleri tesis etmekle yükümlüdür.

II. Lisanssız Elektrik Üretiminde Sistem Bağlantı Hattı

Dağıtım şirketinden olumlu sistem bağlantı görüşü alınmasının ardından, üretim tesisinin şebekeye fiziksel olarak bağlanabilmesi için sistem bağlantı hattının tesis edilmesi gerekmektedir.

Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin 10/B maddesi uyarınca, lisanssız üretim tesisleri bakımından sistem bağlantı hattına ilişkin esaslar şu şekildedir:

• Lisanssız üretim tesisleri için bağlantı hattı uzunluğu bakımından herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır.

• Sistem bağlantı hattı, kullanıcı tarafından veya dağıtım şirketi tarafından tesis edilebilir.

• Bağlantı hattının dağıtım şirketi tarafından yapılması halinde, bağlantıya ilişkin tüm bedeller kullanıcı tarafından karşılanır.

• Bağlantı hattının güzergâhındaki taşınmaz temini, izinlerin alınması, kazı bedelleri ve diğer idari giderler kullanıcıya aittir.

• Kullanıcının bağlantı hattını kendisinin tesis etmesi durumunda, dağıtım şirketi ile tesis yapım sözleşmesi imzalanır.

• Bağlantı hattı, enerjilendirme tarihinden itibaren 5 yıl sonra herhangi bir bedel ödenmeksizin dağıtım şirketine devredilmiş sayılır.

• Hat katılım bedeli mekanizması yoluyla bu hatta üçüncü kişilerin bağlanması mümkündür.

• Hattın işletme ve bakımı, enerjilendirme ile birlikte dağıtım şirketine geçer.

Bu düzenlemeler kapsamında, sistem bağlantı hattı süreci yatırımcı bakımından hem mali hem de idari yükümlülükler doğurmakta olup, sürecin hukuki ve teknik açıdan doğru planlanması büyük önem taşımaktadır.

III. Lisanssız Elektik Üretiminde Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları    

Dağıtım şirketi tarafından bağlantı görüşü olumlu sonuçlanan tesisler bakımından, üretim tesisinin şebekeye bağlanabilmesi ve enerji verebilmesi için bağlantı anlaşması ve sistem kullanım anlaşması imzalanması zorunludur.

1. Bağlantı Anlaşması:

• Bağlantı anlaşmaları, EPDK tarafından onaylanmış tip sözleşmeler esas alınarak yapılır.

• Anlaşmada bağlantı gerilim seviyesi, tarafların teknik ve idari yükümlülükleri ile gerekli tesislere ilişkin hususlar düzenlenir.

• Ön lisans sahibi kişiler, lisans almadan önce bağlantı anlaşması yapma hakkına sahiptir.

• Dağıtım şirketi, bağlantı anlaşmasını mevzuat gereği en fazla 5 yıl süreyle yapar.

2. Sistem Kullanım Anlaşması:

• Sistem kullanım anlaşması, tesisin fiilen şebekeye elektrik verebilmesi için imzalanan zorunlu bir sözleşmedir.

• Bu anlaşma, tesisin geçici kabulünden önce yapılmalıdır.

• Anlaşmada sistem işletme kuralları ile bu kurallara aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar düzenlenir.

Her iki sözleşmenin de mevzuatta öngörülen usul ve sürelere uygun şekilde imzalanmaması halinde, bağlantı ve enerjilendirme süreci olumsuz sonuçlanabilmektedir. Bu nedenle lisanssız elektrik üretim süreçlerinde hukuki ve teknik uyumun birlikte sağlanması, yatırım sürecinin gecikmeden ilerlemesi ve idari risklerin önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

NOT: Bu yazımız, bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzinsiz paylaşılması halinde, hukuki süreç başlatılacaktır. 

Dike Hukuk ile iletişime geçmek için: https://wa.me/905337608453